فرود آيد و در ان مجارى سده كند و يا نكند نزله نامند و علامت خاصه مطلق زكام دشوارى نفس زدن بود از راه بينى و غنه كلام خصوصا ميم ميپ گفتن و نون را دود و دشوارى تكلم بحروف حلق و علامت زكام و نزله گرم سرخى چشم و روى بود و خشكى و گرمى و تيزى يا شورى رطوبتى كه مىپالايند به راه حلق و بينى و سوختن و دغدغه كردن آن مجرى حلق را و زردى و تلخى نفث در صفراوى و سرخى و سبزى آن در دموى و نحس و التهام سرو روى و سبكى و راحت يافتن از خوردن خنكيها و هواى خنك و پرى معده و غلبهء آن از گرميها و هواى گرم و خلو معده و علامت مطلق زكام نزله سر و گرانى سر و روى بود و تمدد پيشانى و مقدم دماغ و غليظى و سفيدى و زشتى زبان يا بدمزگى يا بدطعمى و سردى رطوبات نازله و دغدغه منفذ بينى و تمدد آن و زياده شدن گرانى در پرى معده و از خوردن سرديها و تريها و هواى خشك و سبكى و راحت يافتن از خلو معده و هواى گرم و دواى گرم بر سبب جمع آمدن فضلات رطوبات مذكوره در دماغ يا سوء المزاجى بود گرم در دماغ كه بخارات زائده بدان جهت بخويش كند و از ضعف عارض آن را نتواند گواريدن و تحليل كردن و يا سوء المزاجى بود تركه سبب زيادتى پرى دخانى بخارات گردد در دماغ و يا سوء المزاجى بود مركب ازينها و از خارج گرمى هوا و امثال آن در سر اثر كند و رطوبات دماغ را بگدازد و سيال سازد و يا بويهاى تيز بدماغ رسد و رطوبات دماغ را بجنباند و بخارات آن را برانگيزد و يا سرماى بسر رسد و مسامات آن بسته گردد در رطوبات بخارات تحليل نيابد و جمع شود و بايد دانست كه خداوند مزاج تر و دماغ تر از زكام و نزله بسيار افتد و مردم كثير الفضلا را اكثر اوقات مزموم بود جهت عجز از گواريدن تريها و خداوند دماغ گرم را از بوى گل و مشك و امثال آن زكام افتد و سبب اين ظاهرست و مردم كثير الفصد را هم نزله و زكام بسيار افتد از جهت تحلل بدن ايشان و در شتا مردم ميوه‌خوار را نزله بسيار افتد و همچنين آب بر بالاى شيرينى و ميوه خوردن محركه نزله و زكام بود دليلش ظاهرست و از هواى گرم بيك‌بار بهواى سرد برامدن و سر و روى را در گرما بيك‌بار سرد ساختن و از سرما در وقتىكه سر سرد شده باشد بيك‌بار از خانه آمدن كه هواى بيرون در ان داخل نتواند شدن و آن را گرم ساخته باشند نزله و زكام زرد آورد جهت حقن و تحريك رطوبات و خواب روز اندر زمستان زكام آورد جهت زياده ساختن رطوبت دماغ را